رودکی و فردوسی

در تذکره الشّعرای دولتشاه سمرقندی و چندین بیت از رودکی نقل شده که یک دوبیتی آن در اشعار چاپنشدة او دیده نمیشود. این دوبیتی و این رسم و ماجرا که رودکی در عید نوروز با سخن، یعنی با شعر، و قلم و شمشیر برای تبریک به نزد امیر خراسان رفته و این شعر را خوانده و شاه هزار دینار به او بخشیده، در جای دیگری گفته نشده، و آمدن آن در تفسیر مذکور درخور توجه است.

و همچنین در دعای موبد موبدان گفته شده: «سرت سبز باد و زندگانیت بسیار و تیغت کاری به دشمن و درم خوار» که همین مفهومها را رودکی نیز در این دوبیتی آورده و این امر نشان میدهد که این رسم و نیایش برگرفته و دنبالة همان رسم و نیایش گذشتگان بوده است. یکى از علل این اختلاط آن است که نام ممدوح رودکى (نصر) براى غیر اهل تحقیق قابل اشتباه با کنیه ممدوح قطران (ابونصر، مملان بن وهسودان) حکمران آذربایجان بوده است. سوال : کدام اثرات مهاجرت بر مکان مبدأ و مقصد قابل مشاهده است ؟

عصا در بیت مذکور نماد «پیری» است، و عصا و انبان کنایه از «سفر و کوچیدن» است، زیرا عصا و چوبدست و انبان (کیسه و خورجین و مانند اینها) از وسایل مهم سفر در قدیم بوده است و عصا و انبان در شعر رودکی کنایه از «مرگ» است. ـ در تفسیر ابوالفتح رازی که متعلق به قرن ششم هجری است، ضمن تفسیر آیة 131 سورة طه، سه بیت شعر معروف زمانة رودکی به گونهای ضبط و نقل شده که صورت اصیل و کهن و صحیح این دو قطعه به نظر میرسد و در چاپهای اشعار رودکی به آن توجهای نشده است.

رودکی نیز قصیده ای می سراید و هنگامی که امیر سامانی صبوحی کرده بود، چنگ نواخته و آن تصنیف را با آواز می خواند؛ ابونصر سامانی پس از شنیدن شعر «بوی جوی مولیان» بدون کفش، هرات را به مقصد بخارا ترک می کند. «کَچَه: 1. انگشتری بینگین و بی نگینخانه؛ 2. سنگچه، شَبَه یا چیزی دیگر که وی را در دست پنهان کرده، بازی کنند.» «کَچَهبازی: بازیی است که سنگچه یا شَبَه را چند کس، دو طرف شده، با نوبت با دستهای خود پنهان کنند و طرف مقابل باید در یک دست زدن یابد. بدان کسی که فزون از تو آرزو چه کنی/ بدان نگر که به حال تو آرزومند است.

“متیو فلیندرز” همان کسی بود که دریاچه را کشف کرد. ظاهراً دادن شمشیر به شاه، نشانه و رمز غلبة شاه بر دشمن، و دادن قلم و دوات، نشانة بخشندگی و سخاوت شاه، در صدور فرمان برای عطای چیزی به کسی بوده است. «آمدن موبَدْ موبَدان و نوروزی آوردن ـ آیین ملوک عجم از گاهِ کیخسرو تا به روزگار یزدجردِ شهریار که آخِرِ ملوک عجم بود چنان بوده است که روز نوروز نخست کس از مردمانِ بیگانه موبد موبدان پیش مَلِک آمدی با جامِ زرّینِ پُر می و انگشتری و درمی و دیناری خسروانی و یک دسته خویدِ سبز رُسته و شمشیری و تیر و کمان و دوات و قلم و اسپی و بازی و غلامی خوبروی، و ستایش نمودی و نیایش کردی او را به زبان پارسی به عبارات ایشان و چون موبد موبدان از آفرین بپرداختی پس بزرگان دولت درآمدندی و خدمتها پیش آوردندی.

آفرین موبَدْ موبَدانْ به عبارات ایشان ـ شها به جشن فروردین به ماه فروردین… این در شرایطی است که بارش ها از اول مهر تا ۱۳ فروردین در حوزه دریاچه ارومیه نسبت به سال قبل ۱۸ میلی متر کاهش داشته است. مره، با تلفّظ مَرَّه، در لغتنامة دهخدا «باره، کرّت، بار، دفعه، نوبت» معنی شده، و در زبان تاجیکی نیز، همانطوری که عینی در تعریف کچهبازی آورده، مَرَّه به معنی «تعداد و دورِ بازی» است، بنابراین ضبط «مَرَّه» در نسخههای عرفاتالعاشقین صحیح و «قصّه» نادرست است. کُریز در لغتنامة دهخدا (با گونههای کریج، کریچ، کریزه) به دو معنی «پر ریختن پرندگان، عمل پر ریختن مرغان شکاری و جز آن در فصلی از سال، تولک کردن» و «فریسه، چشته، مسته، چاشنی»، و کریزخانه، کریزگاه، کریزگه به معنی «خانهای که باز و دیگر مرغان شکاری در آنجا تولک کنند، آنجا که مرغ کریزی را دارند تا دورة پر ریختن او سپری شود»، و کریزی به معنی «کریز کرده، تولک کرده، پر ریخته، در حال تولک» آمده است.

دکتر شعار و دکتر انوری و دانشپژوه همین گفتة دهخدا را دربارة روزگار خوردهکریز نقل کردهاند و خطیب رهبر روزگار خوردهکریز را «روزگار که جان شکار است» معنی کرده است. در کوه ها، بیابان ها، دشت ها و در نزدیکی سواحل دریاها هم ممکن است با دریاچه ای مواجه شویم. دایره ای و روستاهایی که در دامنه یک کوه استقرار یافته، به شکل شعاعی است . برخی از جغرافی نویسان و مورخین نیز عقیده دارند که سجاران و ابرستجان را “فیران بن ویسان” (پیران ویسه وزیر افراسیاب) بنا کرده است.

و شمس الدّوله، مجدالدّوله را از همدان هدیه فرستاد، دو دست باز، یکی… در دوره صفویه که آئین شیعه آئین رسمی کشور شد منطقه ساوه در دوره یاد شده جزو زمینگاه علی شکر بود در سال ۹۰۸ با چیرگی صفویه بر پادشاه مراد عثمانی همدان که والی نشین زمینگاه یاد شده بود بدست قزلباشها افتاد. ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۵، ص۴۵؛ مقدسی، أحسن التقاسیم، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۰؛ قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ۱۹۹۸م، ص۵۵۷؛ ابن عبد الحق بغدادی، مراصد الإطلاع علی أسماء الأمکنة و البقاع، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۲۲۳.

ابر بهمن ماه، تیغ برکشیده نزد آفتاب، شادی دعای اجابتشده در دل، عقیق گداخته، عقیق یمانی، لعل، نگین بدخشان، یاقوت، یاقوت روان و برای محبوب و روی او این تشبیهات: بت، بت هندو، سرو بلند، سروْ بن، لعبت، مایة جان، مسلسلْ مو، نگار؛ دریایِ حسن، روز، گلِ سرخ، گل صدبرگ، گل نرگس، گل یاسمین، لاله، ماه، ماه تمام، می سرخ و… سیگار کشیدن روی بیماری کرون اثری معکوس دارد؛ افراد سیگاری یا افرادی که در گذشته سیگاری بوده اند نسبت به افراد غیر سیگاری در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری کرون قرار دارند.

افراد سیگاری : استعمال سیگار ریسک ابتلا به کرون را به شدت افزایش میدهد. این بخش، در همان مدخل ورودی از طرف ایران، محوطه بزرگی را به خود اختصاص داده و در حال توسعه است. ۶- چرا میزان تبخیر و آلودگی آب قنات بسیار کم است؟ ساوه، دومین شهر بزرگ استان مرکزی، شاید بیشتر به خاطر انارهای خوشمزه و سرخش مشهور باشد اما باید بدانید که جاهای دیدنی ساوه که شهری باستانی است برایتان بسیار جذاب خواهد بود. امّا در نواحی جنوبی نزدیک به ایران عمق آن بیش از ۱۰۰۰ متر است.

عمق این دریاچه 1642 متر اعلام شده و فقط دو دریاچه دیگر در جهان هستند که عمق بیش از 1000 متر دارند: تانگانیکا (1470 متر) و خزر (1025 متر). تا سال 2015 ، سطح ریزش حدود یک و نیم متر بود و آب همچنان در حال ریزش است. گفته شارح دربارة رودکی، با آن یک مصراع، این است: «و رودکی گفت: سرّ حکیمان به خراسان مراست، و نبود، که اگر بودی پارسایی کردی.» این مصراع در هیچ یک از چاپهای رودکی نقل نشده است. دکتر شعار و انوری در گزیدة اشعار رودکی (ص116) دربارة این مصراع نوشتهاند که: «اشاره به زمان پیری است که به عصا و انبان نیاز هست و انبان گویا نشانة نهایت فقر باشد.» دکتر دانشپژوه در دیوان رودکی (ص116) گفته است: «… عصا به دست من دهید که وقت عصا و انبان گدایی فرارسیده است.» دکتر امامی در کتاب استاد شاعران رودکی (ص121) نوشته است: «عصا و انبان: نمود بینوایی و بیتوانی.» چنانکه خواهیم داد، این شرحها درست نیست.

ـ در کتاب شرح قصیدة فارسی خواجه ابوالهیثم احمد بن حسن جرجانی، از قرن چهارم و پنجم هجری، چند بیتی از شعرای دورة اول نقل شده، از جمله در بخشی از شرح این قصیده، که دربارة سعد و نحس عالم و مبدأ و معاد است، یک مصراع از رودکی و دو بیت از شهید بلخی و ابوطَیّب مُصْعَبی آمده است. در سال 1390 سه بیت تازه از رودکی را که آقای حسین انصاری در امالی ابوسعد سَمّان ـ متکلم معتزلی زیدی ری در نیمة اول قرن 5 هجری ـ یافته بود، در سایت کتابخانة مجلس شورای اسلامی گذاشت و جناب آقای دکتر صادقی به تصحیح و توضیح آنها را به چاپ رسانید.

ـ در انستیتوی شرقشناسی و آثار خطی جمهوری تاجیکستان دستنویس یک تفسیر ناشناخته کهن که احتمالاً از نیمة دوم سدة ششم هجری و شامل جزء آخر قرآن است، با شمارة 1394 وجود دارد. در کتاب ارشاد از قَلانِسی نَسَفی که در نیمة اول قرن ششم هجری تألیف شده و دربارة رعایت مسائل اخلاقی و امر دینی است، جایجای شاهدها و مثالهایی از اشعار شاعران مانند رودکی، ابوشکو بلخی، فرّخی و چند شاعر ناشناس، مانند دهقان جوزین، قانع نخشبی و منصور اَبدالان، و همچنین شعرهایی که نام شاعران آنها ذکر نشده، آمده است.

دیدگاهتان را بنویسید